از خانــواده دكتـر ارنـست تا خانـواده حـاج يونـس فتـوحي

    
     سال قبل، يك‌شنبه‌ها ساعت پنج بعداظهر برنامه كودك و نوجوان سريالي را پخش مي‌كرد به نام «خانواده دكتر ارنست» كه داستان خانواده‌اي بود كه در اثر غرق شدن كشتي در جزيره‌اي ساكن شده بود و در اثر همدلي، تلاش و اميد به آينده عليرغم همه سختي‌ها و مشكلات موجود در آن جزيره، در نهايت به پيروزي و موفقيت رسيدند. از آن زمان تا ماه رمضان همسرش به جاي تلاوت قرآن، موسيقي مي‌گذارد چطور ممكن است براي برقراري ارتباط با منشي‌اش از يك راه شرعي وارد شود؟! آيا اين به محدوديت صدا و سيما در به تصوير كشيدن واقعي نوع ارتباطات برمي‌گردد يا جامعه ما پذيرش طرح چنين موضوعاتي را ندارد؟ صدا و سيما توانايي دارد تا در چند سال آينده تصوير درستي از زندگي اميرالمومنين(ع) بسازد؟ نحوه ازدواج حضرت بعد از رحلت حضرت فاطمه(س) و نيز تعدد زوجين اگر از سيماي جمهوري اسلامي به تصوير كشيده شود، آيا آنها خواهند توانست ازدواج موقت ايشان را به درستي نشان دهند؟ و پس از بازخوردها چگونه خواهد بود؟ ما براي اين‌كه نمي‌توانيم رابطه ناهنجار و غيراخلاقي بين زن و مرد را به تصوير بكشيم، از اين رو هر ارتباط از اين دست را به صورت مشروع بيان مي‌كنيم. ديگر بين خوب و بد چه فرقي است؟ طبيعي است وقتي در آثار تلويزيوني ما تنها افرادي مانند شركت و امثالهم كه براي هر كاري نه تنها به توجيه شرعي بلكه قانوني توجهي ندارند، براي ارتباط با زن ديگر از ازدواج موقت وارد مي‌شود، نمي‌توان درك صحيحي از زندگي معصومين داشته باشيم... سريال «او يك فرشته بود» به نوشته كاظمي‌پور نيز از اين قاعده مستثني نيست. بهزاد كه دچار وسوسه شيطاني شده و به راحتي يك دختر جوان را به داخل خانه‌اش مي‌برد و پس از رفتن همسرش باز به ماندن دختر اصرار دارد، اما باز قائل به رعايت معيارهاي اسلامي است.نويسنده موفق‌ترين سريال‌هاي مناسبتي ماه رمضان در سالهاي اخير، مي‌‌گويد: ما به دليل اعتقادات و محدوديت‌هاي عرفي و شرعي، نمي‌توانيم ارتباط آدم‌ها و زندگي واقعي آنها را به تصور بكشيم. من با حرف شما كه نبايد براي ارتباط نامشروع يك مرد و زن توجيه شرعي بتراشيم و آن را صيغه يا ازدواج موقت بناميم،كاملا موافقم. چون نبايد از مذهب براي توجيه كاري كه از نگاه عرف مردم غلط است استفاده كنيم. اما استدلال مديران شبكه اين است كه با نشان دادن رابطه نامشروع، قباحت اين عمل در جامعه مي‌ريزد. و تبديل به امري عادي و پيش پا افتاده مي‌شود و من فكر مي‌كنم به خاطر جنبه آموزشي و فرهنگ‌سازي تلويزيون در ايران، نگراني مديران، نگراني درستي است. پس با اين حساب چه فرقي است ميان آدم خوب و آدم منفي؟ كاظمي‌پور: روحاني سريال ما جمله‌‌اي گفت كه آدم بايد هم ظاهر كارش درست باشد و هم باطنش – وقتي كه ما ارتباط نامشروع را در سريال‌ها صيغه مي‌ناميم ظاهر كارمان درست مي‌شود ولي باطنش همچنان خراب مي‌ماند.
     اما پس از تمام اين مباحث چيزي كه واضح و مبرهن است سيما در يك ماه رمضان به حداكثر قابليت تاثيرگذاري مي‌رسد، چهار شبكه در هر روز اين ماه با حداقل سي دقيقه سريال كه به عبارتي 3600 دقيقه كه معادل ماه‌ها برنامه است با اين حساب اگر اين رسانه كمر همت بر برطرف نمودن حداقل يك ناهنجاري اجتماعي بربندد در يك ماه رمضان كه بر دل‌هاي روزه‌دار و نيز به جهت تكرار غيرروزه‌دار موثر خواهد افتاد. اما امسال نيز به مانند سال‌هاي گذشته سريال‌هاي مختلفي پخش شد كه در اين بين ميوه ممنوعه از بينندگان بيشتري برخوردار بود هر چند نسبت به كارهاي ديگر ساعت پخش خوبي هم نداشت . حرفهاي پاياني نويسنده ميوه ممنوعه خواندني است من خيلي دوست داشتم سال گذشته هم كاري براي ماه رمضان داشته باشم. چهار طرح هم نوشتم ولي هيچ‌كدام تصويب نشد... فكر مي‌كنم شروع هر كاري حاصل يكسري تصادفات است. امسال به‌‌طور كاملا اتفاقي با آقاي عفيفه (تهيه‌كننده) در شبكه 3 برخورد كردم و ايشان از من براي نگارش طرحي براي شبكه 2، دعوت به كار كردند. پيش از من آقاي عفيفه، چند طرح مختلف به شبكه ارائه داده بود ولي هيچ‌كدام مورد موافقت قرار نگرفته بود. هر چند كه در اين رفت و آمدها علاقه‌مندي شبكه به موضوعاتي مثل آزمايش الهي و پرداختن به مفاسد اقتصادي مشخص شده بود. خود آقاي عفيفه نيز ايده‌هايي در اين‌باره داشت و در نهايت من اينها را كنار هم چيدم و طرحي نوشتم كه تصويب شد و براي تسريع كار و بالا رفتن كيفيت فيلم‌نامه‌ها از آقاي عليرضا نادري دعوت كرديم تا وظيفه نگارش ديالوگ‌ها را برعهده بگيرد و كار نگارش فيلم‌نامه‌ها را به‌‌طور مشترك انجام داديم. در خلاصه‌اي كه به مطبوعات داده شده، آمده است كه اين سريال تلفيقي از دو داستان شاه لير و شيخ صنعان است اما اين‌گونه نبوده كه ما از ابتدا خواسته باشيم كه از اين دو داستان اقتباس كنيم، بلكه پس از نوشتن طرح‌هاي اوليه، رگه‌هايي از اين داستان‌ها را در طرح خودمان پيدا كرده و آنها را بسط و گسترش داديم.
    حاج يونس شبيه شيخ صنعان هست و هر چه به سمت قسمت‌هاي پاياني پيش برويم اين شباهت بيشتر خواهد شد. در حين نوشتن كار به فيلم‌هاي مختلفي از جمله دنيا، روسري آبي، مارال و ديوانه‌اي از قفس پريد مي‌رسيدم به همين جهت سعي مي‌كردم سكانس‌هايي بنويسم كه در آن كارها نباشد. مي‌‌گويند محدوديت خلاقيت مي‌آورد – بله، همين‌طور است ولي محدوديت زياد خلاقيت نويسنده را كور مي‌كند.